10 aspecten van schrijven in de ik-vorm

10 aspecten van schrijven in de ik-vorm

Schrijven in de ik-vorm brengt een verhaal dichterbij de lezer, maar heeft ook zo zijn beperkingen. Weet jij welke dat zijn?

Het is maar hoe je het bekijkt! Natuurlijk, een gebeurtenis of discussie heeft zoveel verschillende kanten als de mensen die erbij betrokken zijn. Dit noemt men ook het Rashomon-effect. En zo is het met schrijven ook: je verhaal wordt anders wanneer je een ander vertelperspectief kiest. In deze blog tien consequenties van het schrijven in de ik-vorm – oftewel de eerste persoon.

10 aspecten van schrijven in de ik-vorm

1 Een ik-verteller zorgt ervoor dat de lezer zich sterk kan inleven in het verhaal, want hij leert de gedachten, gevoelens en ervaringen van de verteller (meestal de hoofdpersonage) van heel dichtbij kennen.

2 Vanuit een ik-perspectief krijgt de lezer slechts een beperkte visie op de gebeurtenissen in het verhaal. Omdat de verteller op zijn minst eenzijdig en subjectief  is, maar zaken ook anders kan voorstellen dan ze in werkelijkheid zijn.

3 Het beperkte blikveld van de hoofdpersoon maakt het voor jou als schrijver mogelijk om onverwachte plotwendingen te maken. Soms heeft de verteller niet het volledige inzicht in van wat er aan de hand is. Daarmee heb je als architect van het verhaal vrij spel en kan je het een heel andere kant op sturen.

4 Alles wat je in je verhaal nodig hebt, moet worden gezien, gehoord, gevoeld, geroken, geproefd of anderszins ervaren door de ik-figuur. De enige manier om andere informatie in je verhaal te voegen, die de lezer nodig heeft om het goed te kunnen volgen, is als een ander personage dat in de gelegenheid is om gebeurtenissen te zien of kennen daarover iets zegt of in zijn gedrag iets laat zien.

5 Het ik-perspectief kent onder andere zijn grenzen als het gaat om de gedachten en gevoelens van andere personages, vergeet niet dat je die niet direct kunt weergeven. Dit ingaan tegen het perspectief komt bij verhalen in de ik-vorm helaas heel vaak voor.

6 Als je in de ik-persoon schrijft, moet je er rekening mee houden dat het taalgebruik en woordkeus aansluit bij het karakter. Besteed daarom voor je begint aandacht aan de culturele achtergrond, het opleidingsniveau en soms de leeftijd van de hoofdfiguur. Je kunt hierover meer lezen in de blog: leer in drie stappen je hoofdpersoon kennen.

7 De ik-vorm biedt dus ook geweldige mogelijkheden voor het uitwerken van het karakter van de hoofdpersoon. Hij of zij kan een tik hebben, een speciale angst of een stopwoord.

8 Schrijven in de eerste persoon lijkt heel gemakkelijk, maar kent dus ook zo zijn gevaarlijke kanten. Bijvoorbeeld dat het heel verleidelijk is om te vertellen in plaats van te suggereren. Of om interpretaties en indrukken van de hoofdpersoon weer te geven. Met andere woorden: het Show-don’t-tellprincipe kan in de verdrukking raken.

9 Het Rashomon-effect kun je ook toepassen in een verhaal: je laat verschillende mensen vertellen over dezelfde gebeurtenis. Dit vraagt natuurlijk wel iets van je schrijfstijl. Vier of vijf keer hetzelfde verhaal lezen is een behoorlijke klus voor een lezer. Om hem te kunnen blijven boeien, is het zaak de karakters zodanig scherp uit te werken dat ze heel erg onderscheidende stemmen hebben. Bovendien kun je vitale informatie verdelen over de verschillende stemmen, zodat de lezer pas aan het eind het volledige beeld heeft van wat er is gebeurd.

10 Genres waarin het ik-perspectief wordt gehanteerd, zijn Young Adult, literaire fictie, detectives, korte verhalen, blogs en columns. Maar natuurlijk kan je er altijd voor kiezen. Soms is het prettig om een aantal hoofdstukken in verschillende perspectieven te schrijven, zodat je kunt aanvoelen welk perspectief je in dit verhaal het beste ligt.

Bij mezelf blijven

Zelf schrijf ik mijn nieuwsberichten graag in de eerste persoon, dan kan ik letterlijk dicht bij mezelf blijven. In mijn verhalen neig ik er ook naar. Ik vind het fijn om helemaal in de huid van een hoofdpersoon te kruipen, met zijn hele voorgeschiedenis, zwakheden, voorliefdes en vijandschappen. Wat zijn jouw ervaringen met het vertellen van een verhaal door middel van een ik-figuur? Wissel je het graag af of houd je vast aan een perspectief?

Groet,

 

21 februari 2013 | Fictie schrijven


Deze blog is bedoeld om iedereen die schrijft te helpen, dus ken je iemand die er iets aan heeft? Stuur de link gerust door of deel hem via Twitter/Facebook/ LinkedIn. Heb je vragen of opmerkingen naar aanleiding van dit artikel? Drop ze in de replybox hieronder en ik antwoord zo snel mogelijk.

Bel of mail me!

Nieuwsgierig wat RedactieKracht voor je kan doen?

Lees 9 reacties

  • Sarah says:

    Hoi Marja,

    Ik moet een verhaal van een personele hij verteller omvormen naar een handelende ik verteller. Ik weet totaal niet hoe dat moet, zou je me even kunnen helpen met bijvoorbeeld een voorbeeld te geven?

    • Marja Duin says:

      Beste Sarah,
      Zo, dat is een behoorlijke klus. Het betekent dat je in de huid kruipt van het personage dat je tot nu toe met ‘hij’ aanduidde.
      In plaats van ‘Hij liep naar de kast en zocht zijn spijkerbroek. Na een week op kantoor was hij daar aan toe.’ zeg je bijvoorbeeld: ‘Ik liep naar de kast en zocht mijn spijkerbroek. Weg met jasje-dasje!’

      Succes Sarah!

      groet, Marja

  • Mark says:

    Hoi Marja,

    Ik ben nogal geneigd in de ik-vorm te schrijven. Maar ik merk dat ik dan meestal alles in verleden tijd neerzet. Is dat juist?

    Mark

    • Marja Duin says:

      Beste Mark,
      Het is niet een kwestie van goed of fout hoor, tegenwoordige of verleden tijd. Het gaat erom of je je verhaal het effectiefst vertelt. Dat kan zowel in de verleden tijd, waarbij je terugkijkt op het verhaal, maar ook heel goed in de tegenwoordige tijd, waarin je de lezer als het ware aan de hand neemt. Dan staat hij naast de ik-figuur terwijl het verhaal zich ontspint. Een combinatie van die twee is ook mogelijk, als je de spanning iets meer wilt opbouwen, kun je het verhaal dichterbij brengen door ineens over te stappen op de tegenwoordige tijd: ‘Ik zie die donkere ogen en denk: dat is niet in de haak. Zo zacht mogelijk loop ik erop af…’
      Het is best leuk om daar eens mee te experimenteren!
      Succes!
      Marja

  • Antoon Derix says:

    Ik ben nu een boek aan het lezen met 2 verschillende “Ik’s”.
    Kan dat?
    Mag dat?
    Het hoofd personage is een vrouw , maar zij kan even verder ook in het hoofd kruipen van haar minnaar.
    Als dit nioet kan en mag, Is zoiets dan fout?
    Ik vind het bij het lezen wel erg storend.
    Mvg Antoon

    • Marja Duin says:

      Beste Antoon,

      Bedankt voor je vraag! Vooropgesteld: ik wil niemand vertellen wat wel of niet mag bij het schrijven, hoor :-). Wel kan ik adviseren wat voor een lezer werkt en waar een schrijver dus rekening mee zou kunnen houden. In principe is het best mogelijk om een boek te schrijven uit verschillende perspectieven en dus ook vanuit twee ik-figuren.
      Het leest echter niet altijd gemakkelijk. Het is dus belangrijk dat altijd duidelijk is wie van de twee vertellers er aan het woord is. Als ik jouw reactie goed begrijp, vind jij het als lezer niet prettig dat het verhaal steeds van perspectief wisselt.
      Dat een ik-figuur in het hoofd van een ander personage kan kruipen, lijkt me inderdaad onmogelijk en ook verwarrend, maar ik vermoed dat je bedoelt dat de schrijver in het hoofd van een andere verteller kruipt?
      Sommige lezers hebben er minder moeite mee om steeds over te schakelen, maar je kunt in dit geval concluderen, dat het voor jou niet werkt: een boek lezen met meerdere ik-figuren.

      Met vriendelijke groet, Marja

  • Anoek says:

    Beste Marja,
    Bedankt voor de interessante informatie! Om te schrijven in de ik-persoon (bij non-fictie), dwingt je om heel eerlijk en open te zijn (ook met zwakheden). Door je ervaringen op te schrijven, vergroot je ook nog eens je zelfkennis; een cadeautje. Tegelijk ben je de waarnemer, het vizier van het verhaal. De andere karakters blijven raadselachtig omdat je alleen mag suggereren wat er in hen omgaat, maar niet in hun kunt ‘leven’. Het blijft voor mij een goede oefening.. waar ik telkens weer moet zeggen; blijf bij jezelf! Laat het zien, maar beschrijf het niet…

  • Beste Marja, zoals altijd, weet jij weer een originele kijk uit de kast te trekken. Heb je bewust de ik-vorm die ook werkelijk door de schrijver of schrijfster is beleefd? Vanuit je eigen perspectief schrijven lijkt mij niet zo moeilijk, maar om de lezer te boeien, is een ander verhaal. Je moet dan zorgen dat het geen opsomming van feiten wordt. Moet een autobiografie altijd in de ik-vorm worden geschreven? Hoe bekijk jij dat?

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *