Schrijf jij in de tegenwoordige of verleden tijd?

Er was eens…  Zelfs het kleinste kind weet dat er dan een sprookje volgt. Een geschiedenis die achteraf verteld wordt, fantasierijk is qua verhaallijn en personages, en per definitie een happy ending heeft. Sprookjes worden in de verleden tijd verteld, maar bij andere genres ligt die keuze niet altijd voor de hand. In dit artikel een aantal punten die je kunnen helpen kiezen voor de tegenwoordige of de verleden tijd.

Je persoonlijke voorkeur

Vind je het prettig om in de tegenwoordige tijd de schrijven? Waarom zou je je verhaal dan in de verleden tijd vertellen? Kies voor de vorm die je het gemakkelijkst afgaat, het is al moeilijk genoeg om een boek te schrijven. Als je meer ervaring hebt kun je altijd nog eens het experiment aangaan met de verleden tijd.

Wat is algemeen gangbaar

De verleden tijd komt vaak voor in fictie. Ook in kranten, tijdschriften en nieuwsuitzendingen trouwens. Er wordt wel eens gezegd dat lezers de verleden tijd prettig vinden omdat ze eraan gewend zijn. Ik vind dat wel een logische aanname. Als je het de lezer zo makkelijk mogelijk wilt maken om je verhaal te lezen, kies dan voor de verleden tijd.

Betrokkenheid

Een van de grote voordelen van schrijven in de tegenwoordig tijd is dat je de lezer meevoert in het verhaal. Wat er met de hoofdpersoon gebeurt, komt op hetzelfde moment aan bij de lezer. Daardoor kan deze een sterker gevoel van betrokkenheid ervaren dan wanneer de ontwikkelingen zich in het verleden afspelen.

Genre

Dit meevoeren in het verhaal is voor mij een reden om liever de tegenwoordige tijd te hanteren als het gaat om spannende boeken en detectives. De spanningsboog blijft sterker intact als je als lezer net zo onbevangen in het verhaal staat als de hoofdpersoon. Wanneer je het verhaal in de verleden tijd vertelt, weet de lezer al dat er een ontknoping is geweest die je als auteur nog even uitstelt.

Literaire fictie schijnt vooral in de tegenwoordige tijd geschreven te worden – ik heb overigens geen cijfers om dat te ondersteunen – en bij memoires of persoonlijke verhalen ligt de verleden tijd voor de hand. Boeken voor Young Adults worden vaak in de tegenwoordige tijd geschreven, blijkbaar houden jongeren er ook van om het verhaal van de hoofdpersoon direct mee te beleven.

Opbouw van je boek

Maak je in je verhaal veel sprongen in de tijd? Gebruik je technieken als flashbacks en vooruitblikken of halen je personages regelmatig herinneringen op? Dit stelt eisen aan de verteltijd. Als je dan de verleden tijd hanteert, ontkom je er niet aan om af en toe de voltooid verleden tijd te gebruiken. Dat kan ten nadele gaan van het leescomfort, omdat zinnen daarmee iets stroever en stijver lopen. In zo’n geval heb je met de tegenwoordige tijd meer mogelijkheden.

Overtuigingskracht

In de tegenwoordige tijd vertelt de verteller het verhaal zoals het zich ontvouwt, dit is niet altijd even overtuigend. Sommige lezers vragen zich namelijk af waarom iemand eigenlijk een verhaal zou vertellen terwijl hij het zelf meemaakt. Het vraagt veel van de stijl en de selectie van situatie- en persoonsbeschrijvingen om dat gevoel weg te halen.

Bij een verhaal in de verleden tijd kijkt de verteller terug, hij weet al hoe het afloopt. Afgezien van het feit dat we er allemaal aan gewend zijn dat verhalen in de verleden tijd verteld worden, gaat de lezer er – bewust of minder bewust – vanuit dat de selectie van situatie- en persoonsbeschrijvingen bepaald is door de manier waarop de schrijver terugkijkt op wat er gebeurd is. En daarmee is de overtuigingskracht ook al groter.

Wees consequent

Of je nu verleden tijd gebruikt of tegenwoordige tijd kiest, het maakt in principe natuurlijk niet zo erg veel uit. Wel belangrijk is dat je vasthoudt aan je keuze en die consequent doorvoert. Dat betekent dat je niet halverwege het verhaal kun overstappen op een andere werkwoordstijd. Wees je er ook van bewust dat je bij het aangeven van het tijdsverloop in je verhaal (wat je natuurlijk af en toe moet doen om je lezers bij de fictieve tijd te houden) bepaalde formuleringen zoals gisteravond, morgenochtend, een uur later, de volgende dag etc., moet afstemmen op je keuze.

Verleden tijd of tegenwoordige tijd. Hoe maak jij de keuze? Welke factoren zijn voor jou doorslaggevend? Laat het mij en de lezers van mijn blog weten. Schrijf het in de reactiebox hieronder!

Groet, Marja

 

FavoritenLinkedInShare

6 reacties op “Schrijf jij in de tegenwoordige of verleden tijd?

  1. Ik schrijf vaak in de tegenwoordige tijd. Maar de verleden tijd kan me ook wel bekoren. Mijn meest recente manuscript (prentenboek) is in de tegenwoordige tijd, maar mijn 10+ schrijf ik op dit moment in de verleden tijd.
    Wat me erg stoort, is het zonder enige aanleiding afwisselen van v.t en t.t., als redacteur heb ik daar mijn handen vol aan!

  2. Meestal schrijf ik in de verleden tijd, behalve de “gesproken” tekst. Uiteraard blijf ik consequent in mijn verhaal, een van de eerste basisregels. Meestal zijn mijn verhalen geënt op gebeurtenissen uit het verleden. Leven doe ik in de toekomst. Eeuwig jong van geest blijven, ja dat hoop ik lang te kunnen volhouden.

  3. Een grote auteur als Patrick Modiano wisselt naar believen moeiteloos de verleden tijd en de tegenwoordige tijd af, en hij doet dit niet ‘consequent’ in nauw omschreven situaties, maar zelfs binnen een en dezelfde scène, als hij dit nodig vindt. Het maakt zijn tekst zeer dynamisch.

  4. Het taalniveau van de lezer (of luisteraar in mijn geval – ik ben verteller) is ook van belang bij de keuze van je tijd. Voor jonge kinderen of anderstaligen is tegenwoordige tijd gemakkelijker te begrijpen.
    Maar het belangrijkste is natuurlijk om de gekozen tijd consequent te gebruiken, zoals je zelf ook al zegt.

    En nog een opmerking over de sprookjes in je inleiding (enigszins off-topic): die hebben niet altijd een happy end. Dat is vooral typisch voor West-Europese sprookjes ;-)

    • Beste Babboes,

      Bedankt voor je reactie. Inderdaad speelt ook de taalontwikkeling of de taalbeheersing van je doelgroep, de ontvanger, mee bij het kiezen van een verteltijd. Waarschijnlijk kom jij dat juist tegen omdat je direct in contact bent met je publiek, als verteller. Voor een schrijvende verhalenverteller is de afstand tot zijn publiek natuurlijk groter en die kan onderweg zijn stijl niet aanpassen, dus is de keuze voor één verteltijd belangrijk. Overigens lijkt het me nog een geweldige uitdaging hoor: dat je je manier van verteller direct kunt bijsturen als je merkt hoe je publiek erop reageert. Je hebt een leuk vak, denk ik!
      groet, Marja

      PS Mooie website heb je trouwens!

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>